FİYAT LİSTESİ

 ALFABETİK LİSTE

 YAYIN KATALOĞU

 MARX KİTAPLARI

 ENGELS KİTAPLARI

 MARX-ENGELS KİTAPLARI

 LENİN KİTAPLARI

 ONUR YAYINLARI

 İLETİŞİM

 posta@solyayinlari.com


Muzaffer İlhan Erdost


Şemdinli Röportajı


 366 sayfa + 112 sayfa fotoğraf

ISBN 975-351-000-4

İlk Baskı: Kasım 1986  |  Son Baskı: Kasım 1993


İÇİNDEKİLER

   

  13  Kitap Olarak Baskısı İçin

  16  Yeni Baskıya Not

  18  Bu Dağları Anlatmak İçin Hikaye

  18    Güzel Ahmet Kalesinde Efsane

  19    İnna Enzelnahi'yi Okudum, İki Yanıma Üfledim...

  20    Kıro Nehaliii, Kıro Nehaliiiii

  22    Sana Bir Kadın Getirdim Beyim

BİRİNCİ BÖLÜM:  TARİHTE ŞEMDİNLİ

  25  1. Nakşbendi Tekkesi ve Seyit Taha

  25   Sana Yattığım Yerleri Göstereyim

  27   Dini Liderliğin Siyasi Liderlikle Bütünleşmesi  33 Şeyhlerin "Seyit"liği

  35  2. Şemdinli Mirleri Dönemi ve Musa Bey

  35   Mirlerin "Abbasi"liği

  36   Mirlerin Sonu

  38  3. Şeyh Ubeydullah ve 1880 Ayaklanması

  38   Kilim Üstündeki At

  40   Şeyh Ubeydullah 1877-78 Türk-Rus Savaşında

  42   Şeyhlik ile Şahlık Arasında Çatışmalar

  43   1880 Ayaklanmasına Hazırlanma

  44   Ermeni ve Nesturilerin Kaygısı

  45   Toplantı ve "Fetva"

  47   Amerikalı Misyonere Mektup

  48   Cihad-ı Mukaddes ve "Livai Muhammed"

  49   Şeyh Ubeydullah'ın İstanbul'dan Dönüşü ve Mekke'ye Götürülüşü

  51  4. "Oniki İngiliz Siyasi Hakimi Kayıp" ya da Şeyh Muhammed Sıddık Egemenliği

  51   Kağıtlar İmzalandı

  52   Kuş Gölüne Kadar Gittiler

  52   Dolaştılar, Aradılar, Bulamadılar

  53   Musa Bey Zehirlendi mi?

  54   Faiz Oranlarıyla İçli Dışlı Şeyh

  56   Taşnak Üyesiyle Görüşme

  57   Nesturilerle Kavgalı İlişkiler  58 Tütün ve İltizam

  59  5. Nesturiler ve Rus İşgali

  59   Şimdi Kan İçinde Yatıyorsun

  60   Nesturi Kalıntıları Altında

  61   İsa ve Tanrı

  62   Nesturi Kilisesi

  63   Yerleşimleri ve Nüfusları

  65   Kürtler ile Nesturiler Arasında

  67   Bedirhan Bey ile Nesturiler Arasında Çatışma

  68   Cizye ve İdari Bölünme

  69   Amerikalı ve İngiliz Misyonerlerin Etkisi

  70   Saldırılar ve Sonuçlar

  71   Birinci Dünya Savaşında Ruslar ve Nesturiler

  72   Ruslar Şemdinli'de, Nesturilerle Birlikte  74 Mar Şimun'un Öldürülmesi  75 Nesturi Taburları ve Levi Alayları

  76   Paris Konferansında Nesturi ve Keldaniler

  76   Sevr Andlaşması ve Nesturiler

  78   Lozan'dan Sonra Nesturiler  79 Hangediği Olayı

  80   Nesturiler ve Hakkari'nin Irak'a Verilmesi İstemi

  81   Irak'ta Nesturi İsyanı

  82   Ek

  83  6. İngiliz Siyasi Hakimleri Şemdinli'de

  83   Binbaşı Noel Altın Dolu İki Bavulla Geldi

  84   Hepimiz Kur'ana El Bastık, Üç Taş Attık

  85   Seyit Taha'nın Evini İngilizler Şemdinan'a Getirdi

  85   Bu Bin Altın Ahmet Beye

  86   Ne Kadar Para İsterse Veririm

  87   Bir Hafta Kendinizi Muhafaza Edin

  88   Seyit Taha Gece Yarısı İran'a Kaçtı

  88   Mondros Bırakışması ve "Mezopotamya"

  93  7. Kürdistan Teali Cemiyetinden Şeyh Sait İsyanına

  93    Şeyh Abdülkadir İstanbul'da

  95    İngilizlerle Görüşmeler

  97    Sevr Andlaşmasına Doğru

  100   Şeyh Abdülkadir Diyarbakır İstiklal Mahkemesinde

  101   Binbaşım Askerini Topla

  102   Hemen Geri Döndük

  104  8. Nehri İsyanı

  104    Tabur ve Bölükler Basılıyor

  105    Cephaneliğin Önünde ve Ölü

  105    Çocuk Rüya Görüyor

  107    Halit Çavuuuuş, Halit Çavuş

  107    Fırında Vurulmuştu, Elleri Hamurdu

  108    İngilizler Sık Gelirdi Revandız'a

  108    İngilizler Kanyeraş'ta

  109    Bu Beşiğin Hatırı Var

  110    Türkiye'de Yaşayamasınlar, Birlik Olmasınlar

  110    Mustafa Kemal'in Yirmi Jandarması Kalmış

  111    Şemdinli'yi Boşaltıyorlar

  111    Size Yardım Ederiz, Ev Yaparız

  112    Musul Irak'a Veriliyor

  112    Sonra Erzak da Vermediler

  114  9. Barzanların Oramar Baskını

  114    Lawrence Nevrasito Köyünde (mi?)

  115    Bir Kadın Adı: Zeliha

  116    Gramofon Çalıyorduk

  117    Bir Kardeş Adı: Süleyman

  117    Yanıt Gelmez Olur mu?

  118  10. Barzanların Nehri Baskını

  118    Şervina Köyünden Salihoğlu Muhammed

  119    Sen Yalan Söylüyorsun

  120    Bir Hile miydi? İşte İkinci Anlatım

  120    Bize de Teklif Ettiler

  122  11. Barzanların Bembo Kalesini Kuşatması

  122    Üstünü Kapatmaya Zaman Kalmadı

  123    Ya Kurtuluruz, Ya Ölümüzü Çıkarırlar

  124    Kasatura ile Bir Çukur Açtık Kaymakam Abdestini Bozdu

  125    Asker Geldi Sandılar

İKİNCİ BÖLÜM:  ŞEMDİNLİ'NİN DIŞ KOMŞULARI

  129  1. Barzan Aşireti ve Mehabad Kürt Cumhuriyeti

  129    Barzan'ın Evlerini Yedi Kere Yıktık

  130    Musul'da Bir İdam

  130    Silah Tutana Kadar Gizli Büyüdüler

  131    Barzan Aşireti Türkiye'ye Sığınıyor

  131    Gedikte Aşireti ile Karşılaştı

  132    Nasıriye'den Kaçış

  133    Barzanlar Çarıkları Yeniden Dikiyor

  134    Şeyh Reşit Barzana Karşı

  134    Molla Mustafa İran'a Kaçıyor

  135    Mehabad Kürt Cumhuriyeti'nin Kuruluşu

  136    Senin Rütben Niye Yok?

  136    Para da Basıldı

  137    Molla Mustafa Yalnız Kalıyor

  137    Gazi Muhammed'in İdamı

  138    Şah, Seyit Abdullah'ı Ziyaret Ediyor

  138    Molla Mustafa Yeniden İsyan Ediyor

  140  2. Molla Mustafa Sovyetler Birliği'ne Sığınıyor

  140    Sekizyüz Silahlı Vardı

  141    Övülen Bir İsim: Şeyh Reşit

  141    Sovyetler'de Geçen Günler

  142    Irak'ta İhtilal ve Barzanların Dönüşü

  142    Rusya'ya Gittin Domuz Eti Yedin

  143    Aile Kavgasından Karakol Basmaya

  144    Gerki Aşireti Türkiye'ye Sığınıyor

  144    İran Şeyh Reşit'e Silah Veriyor

  144    Kasım, Şeyh Reşit ile Anlaşıyor

  146  3. Barzan Aşiretine Genel Bakış

  146    Üç Aşiret: Şirvani, Zebar, Müzürü

  147    Tahta Saldırmalı Asker

  147    Kılık: Kırmızı Poşi

  148    Hepimiz Müslümanız, Kardeşiz

  148    Besmele ile Başlayan Demeç

  149    Dini Etkilerin Zayıf Kalması

  150  4. Molla Mustafa Başarabilecek mi?

  150    Aşireti Açtı

  150    Harita Üzerinde Yorumlar

  152    Sovyetler ile İlgiler

  153    Arap Birliği - İsrail Çekişmesi  

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: TOPLUMSAL VE EKONOMİK YAPI

  157  1. Aşiret. Bir Aşiretin Anatomisi

  157    Köy Topluluğu Değil Aşiret Birliği

  160    Mirlik (Beylik) ve Aşiret

  162  2. Kadın ve Aile. Kadının Yeri, Erkek Çocuğun Önemi

  162    Oğlan Çocuk İsteyenler İçin Başarılı Bir Deney

  163    İş Bölünür, Kadın Çoğalır

  169  3. Nüfus. "Allaha Şükür Çocuğum Olmayan Yıl Yoktur"

  169    Yetmiş Yıl Sonra Yüzon Kişi Oldular

  172    Biz Sizin Gibi Tembel miyiz?

  172    Dörtbin Metrekare Toprakta Bir Kişi

  173  4. Toprak. Toprağa Bağlı, Ama Topraksız

  173    Yaşam Toprağa Bağlı

  174    Bazan Çocuklar Aç Duruyor

  174    Topraksız Oğlu Topraksızlar

  175    İş Bilenin, Kılıç Kuşananın

  177  5. Sebze ve Meyve. "Bizim Buralar Sahipsizdir Efendim"

  177    Hasso Pivaze Nahot!

  177    Tükendi, Tükendi, Tükendi

  178    Çantasından Ayva Çıkardı

  178    Nesturiler Meyveyi Severdi

  179    Kilise Nerede?

  179    Sahipsiz Üzümler

  180    Nar, İncir, Ayva

  182  6. Tütün. "Sultan Hamid'in Tütünü Şemdinli'den Giderdi"

  182    Bu Tütünü Tarlada Yakarım, Kuvvet Olur

  183    Ekmeği Bile Evimizde Yapmazdık

  183    Nevbu Adı ile Tanınmıştı

  184    Virginia Tütünlerine Benzeyen Bir Tütün184   Un, Al... Şeker, Al!

  185    Kaçakçılık Suç, Ya Aç Kalmak?

  186    Mavi Küf, Mavi Bela

  186    Mavi Küf, Anlamamış Teknisyenin Dilini

  188  7. Hayvancılık. "Bizde Adam Kesilir, Lakin Koyun Kesilmez"

  188    Koyunun Durduğu Yere

  189    Canın Yongası Mal, Yongaların Yongası Koyun

  190    Koyunda Üç Milyon Gelir Sağlanır

  190    Bitmez, Tükenmez Bir Sabırla

  192  8. Orman. Dağlarımızn Çocukları

  192    Yaşatan Doğa, Tüketen Uygarlık

  193    Orman Geliri İle Yapılan Yollar

  193    Parsellenmemiş, Planlanmamış, Koru Yapılmamış

  194    Ve Çok Ağır Konuşabilirler

  196  9. Av ve Av Ürünleri. Keklik Etinden Kavurma

  196    Bir Kürk Öyküsü

  197    Kaplandan Penguene

  198    Domuzun İntiharı

  198    Keklik Şöleni

  200  10. İlkel ve Uygar Birimlerin Çatışması. Dağ Başında Teknik Devrimci: Tekerlek Yapan Adam

  200    Bir Fantezi

  200    Bir Gazete Küpürü

  201    Atımı Aşağılara Sürdüm

  201    Bir Kağnı mı Bu?

  202    Alet Lazım, Ustalık Lazım

  203    Musluk Bilmiyor Teyp Çalıyor

  203    Doğru Söyle Fahri, Yakışmamış mıydı?

  204    Marangozu Olmayan

  204    Büyük Taşları Biçiyorlardı

  206  11. Doğal Güçler. "Bizim Memleketimiz Kötüdür, Bilenler Gelmez"

  206    İlbaya Tel Yazıldı, Arzedildi

  207    Yılan Kımıldıyor, Ama Gidemiyor

  207    Bu Zararın Hesabını Kim, Kimden Soracak

  208    Domuz Kabul Etse, Biz Razıyız

  210    Bir Söz, Bin Ağıttan Acıdır

  211  12. Para ve Pazar. El-Fakru Fahri, Yani Fakirlik İftiharımdır

  211    Merhamet Edin, Yüz Parayı İstemeyin

  212    Arada Para Yok

  213    Kadınlarımız, Sevgili Çocuklarımız İşte Buna Para Derler

  213    Pazarı Olmayan Yer

  214    "Elbet Satacağız, Satmayıp Ölecek miyiz?"

  215    Kaçakçılığın Çeşitleri

  216    Tuzun Kilosu 250 Kuruş

  217  13. Aşiret Hukuku. Ölüye Ödenen Ücret: Bir Genç Kız

  217    Devletin Yargıcı, Barzan'ın Şeriatı

  218    Beruh'ta Bir Olay

  218    Basya Toprakları Üzerine Niza

  219    Hukuk ve Şeriat

  219    Saklanan Davalar

  220    İki Yılda Bir Kere Hırsızlık Oldu

  220    Üç Taş ve Kan Helali

  221    Kan Helali Mutlaka Ödenir

  223  14. Halk Üzerinde Güncel Dış Etkenler

  223    Birinci Olay

  223    İkinci Olay

  224    Üçüncü Olay

  224    Devlet Yerine Aşiret Komşuluğu

  224    Ekonomik Etkiler ve Seyitler

  225    Dini Etkiler ve Sofiler

  225    Siyasi Etkiler ve Barzan

  226    Şeyh Reşit - Barzan Çatışması  226    Barzan'a Karşı Şeyh Reşit

  227    Dış Görünüşler - İç Eğilimler

  227    Hükümetin Her Tarafta Askeri Var

  229  15. İç Etkenlerin Çatışması. "Oylar Eşeğin Kulakları Gibi    Eşit Olacak"

  229    Bir Olay

  230    Biz Burada Üç Tabakayız

  230    Aşiretler ve Götürücüleri

  231    Aşiret Reisi ile Ağa Arasında

  231    Ben Fukaranın Adamıyım

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM:  YÖNETİCİ KADRO VE KURUMLAR

  235  1. Yönetici Kadro ve Halk

  237    Halk İle Doğrudan İlişkiler

  238    İhbar Değil Ama

  238    Olay: Bir

  239    Olay: İki

  239    Olay: Üç

  240    Olay: Dört

  241  2. Okul ve Eğitim. Türki Nizanim, Yani Türkçe Bilmiyorum

  241    Saptamalar

  248    Okullar, Öğretmenler

  248    Diman, Türkiye'nin Bir Köyü

  248    Köyler Küçük, Öğrenci Az, Kızlar Daha Az

  250    Mahvoldum Abicim, Gençliğim Mahvoldu

  251    Sırtı Türkiye'ye, Pencereleri Barzan'a Bakıyor

  252  3. Sağlık ve Sosyalizasyon. Gelmeyen Mavi Melekler

  252    Nihayet Doktorlar Çiftleşti

  253    Doktorun Beklediği Doktor Geldi

  254    Pencereden Kar Geliyor

  255    İran'a Doktora Gidenler

  255    Ay Dalamper'den Yükseldi, Biz Masada Sosyalizasyonu Bekliyoruz

  256    Küveti İçinde Lojman

  256    Tazminatlı Hükümet Tabibi

  257  4. Posta Telgraf Telefon. Deli Memed, Şanlı Memed, Büyük     Memed Ağa

  258    Şemdinli'de Bir Kara Tren Vardır

  258    Başim Gaşinir Yarbayim

  259    Yirmi Sekiz Gün Oldu, Posta Yok

  260    Bir Tarih: 28 Şubat

  261    Bir Ağıt: Dino Irak'a Gidiyor

  261    Kötülük Tanrısı Gibi Deli Memed Bir Daha Görünmedi

  263  5. Yol ve Ulaşım. Dağa Taşa Harcanan İnsan

  264    Hiç Kar Görmemişti, Ah Bir Kere Görseydi

  265    Yol İran Sınırına Geldi

  265    Köyden İlçeye Gidip Gelmek Bir Hafta

  267    Bir Meslek: Yol Yürümek

  268  Son Yerine. "Vatanın Her Yanı Bir Değil"  

EK

ŞEMDİNLİ AŞİRETLERİ VE ÜRETİM İLİŞKİLERİ  

  271  Giriş

  272  I. Aşiretlerin Kısa Tarihi

  275  II. Aşiretlerin Genel Yapısı

  275    A) Aşiret Birliği (Birimi)

  276    B) Kabileler

  277    C) Kastsal Sınıflaşma ve Katmanlaşma

  278    D) Aşiret Reisliği ve Mir

  278       Aşiret Reisinin Görevleri

  279       Aşiret Reisinin Gelirleri

  281    E) Hukuk

  282    F) Üretim Yöntemleri ve Üretim Araçları

  283    G) Miras

  284  III. Üç Ayrı Dönemde İlişkilerin Nitelikleri

  284    1. Mirler Dönemi

  284       Görev Bölümü

  286       Hukuk

  287       Üretim Araçları Mülkiyeti

  287       Gelirleri

  287       Bağımlılık

  288    2. Şeyhler Dönemi

  289       Üretim Araçları Mülkiyeti

  291       Tahşir ve Gümrük Vergisi

  291       Şeyhlerin Toprakları

  292       Ticaret

  293       Zanaat

  294    3. Bağımsız Aşiretler Dönemi (Ve Aynı Zamanda Aşiret Bağlarının Parçalanmaya Başladığı Dönem)

  297       Toprak

  299       Meta Üretimi ve Ticaret

  300       Zanaat

  301       Üretim Araçları Mülkiyeti

  302       İşbölümü

  302       Toplumsal Katmanlaşma

 

  306  Şemdinli Köyleri Eski ve Yeni Adları, Aşiret Bölgeleri

EKLER

  311  Şemdinli, B. Nikitin

  322  Şemdinli Kazası, Vital Cuinet

  326  [Şemdinli'de Yolculuk], Austen H. Layard

  331  [Musa Bey ve Muhammed Sıddık], Mark Sykes

  340  Belgeler

  358  Şemdinli'de O Hâlâ Berdel, Hayri Çelik

  361  "Sizin Kitabınız Çok Seviyorum", Wolfgang Petritsch

 

  363  Kaynaklık

ÇERÇEVE YAZILAR 

  28  Nakşbendi Tarikatı ve Seyit Taha

  164  Görüşme

  167  Bu Yazılara Neşeli Bir Portre

  170  Şemdinli Dolaylarında Söylenen Kirmanço Halk Türküleri

HARİTA VE ŞEKİLLER

  26   Erdost'un Gezdiği Yerler

  41   Sadate Nehri Ailesi Soyağacı

  106  Nehri İsyanında Adıgeçen Yerleri Gösterir Şemdinli Haritası

  159  Şemdinli'de Aşiretler